Tijdens de Food Oats Conference 2025 werden de nieuwste wetenschappelijke bevindingen over de rol van haver in gezondheid en voeding gepresenteerd. Flanders’ FOOD was erbij; lees verder en ontdek de inzichten hier.
Op 14 oktober was Flanders’ FOOD aanwezig op de derde Food Oats Conference 2025, georganiseerd door het Laboratorium voor Levensmiddelenchemie en -biochemie (LLCB) van KU Leuven. Het thema van deze editie, “Oats for a Diverse, Innovative, and Healthy Global Food System,” zette de snelgroeiende rol van haver als veelzijdige basisgrondstof voor een breed scala aan voedingsproducten in de kijker. De conferentie belichtte de volledige waardeketen van haver: van teelt en veredeling tot verwerkingstechnologieën, functionaliteit en effecten op de gezondheid.
Haver in transitie: dalende productie en hernieuwd potentieel voor humane voeding
Haver heeft vandaag een grotendeels onbenut potentieel voor de productie van gezonde en duurzame voedingsproducten. Vooral in Noord-Europese landen wordt het gewas actief geteeld, samen goed voor ongeveer zeven procent van de wereldwijde productie (FAO/WHO, 2018). Wereldwijd gaat momenteel 66 procent van de haver naar diervoeder (FAO/WHO, 2018). Opmerkelijk is dat haver de enige graansoort is waarvan de wereldwijde productie in de afgelopen vijftig jaar is gedaald: van circa 60 miljoen ton naar amper 22 miljoen ton. Die terugval is deels toe te schrijven aan prijsdruk, een afnemende aantrekkelijkheid voor landbouwers en beperkte opslagstabiliteit. Bovendien blijft haver een teelttechnisch uitdagend gewas, met sterk schommelende opbrengsten die gevoelig zijn voor agronomische praktijken en klimatologische omstandigheden. Tegelijkertijd is er vooral een daling van het gebruik in veevoeder, terwijl de toepassing in humane voeding opnieuw lijkt toe te nemen, gedreven door zijn nutritionele en duurzaamheidspotentieel.
Haverconsumptie om de fibergap te verkleinen
Onder dieetvezels verstaan we koolhydraten met drie of meer eenheden die niet gehydrolyseerd worden door endogene enzymen in de dunne darm van mensen (EU directive 2008). De aanbevolen dagelijkse hoeveelheid dieetvezels bedraagt 25 tot 38 gram per dag. Een hogere inname van volkorengranen wordt geassocieerd met een 13–33% lager risico op chronische ziekten, zoals hart- en vaatziekten en diabetes (Reynolds et al., 2019). Ondanks deze wetenschappelijke evidentie blijft wereldwijd een fibergap bestaan (EAT-Lancet, 2025). In Europa ligt de gemiddelde vezelinname rond de 20 gram per dag (Report 2009). In de nieuwe Belgische voedingsaanbevelingen voor volwassenen, gericht op de preventie van chronische aandoeningen, wordt dagelijks 125 gram volkorenproducten aanbevolen, waaronder haver. De consumptie van haver, rijk aan dieetvezels, voornamelijk β-glucanen, kan helpen deze fibergap te dichten.
Wat vezels betreft, lag tijdens het congres de focus vooral op β-glucanen, al werd terecht ook gevraagd naar de rol van arabinoxylanen. Haver bevat een kleiner aandeel arabinoxylanen dan tarwe of rogge, en bovendien verschillen de arabinoxylanen in substitutiegraad, verestering en verknoping. Dat leidt tot andere technofunctionele eigenschappen, zoals een lager waterbindend vermogen. In het Fibraxfun-project (type cSBO) werd al onderzocht hoe nieuwe tarwesoorten, rijk aan arabinoxylanen, benut kunnen worden. Op het congres werd dan ook de vraag gesteld of bijkomend onderzoek naar haver-arabinoxylanen nieuwe inzichten kan opleveren. Je verder verdiepen in dieetvezels? Van 6-8 oktober vindt het Dietary Fibre Congres 2026 plaats in de UK.
Figuur 1: Verschillen tussen volwassen voedingspatronen in 2020 en het planetary health diet (PHD) wereldwijd en per regio. De stippenlijn representeert de referentie waarden voor een flexitarische versie van het PHD (EAT-Lancet, 2025).
Nieuw project FiberQuest!
In het FiberQuest-project (type COOCK+) wordt bestaande wetenschappelijke kennis over dieetvezel vertaald naar praktische implementatie voor de voedingssector en consumenten. Het doel is om het dieetvezelgehalte in graanproducten te verhogen en de fibergap te verkleinen. Geïnteresseerde bedrijven kunnen zich nog aansluiten en actief meewerken. Meer informatie en de registratielink vind je hier: Flanders’ FOOD.
Haverconsumptie en gezondheid
Haver biedt diverse wetenschappelijk onderbouwde gezondheidsvoordelen. Momenteel zijn drie gezondheidsclaims door EFSA goedgekeurd:
1. Verlaging van de postprandiale glycemische respons
- “Consumptie van β-glucanen uit haver draagt bij aan de verlaagde postprandiale glycemische respons.”
- Voorwaarde: 4 g β-glucanen per 30 g beschikbare koolhydraten in een maaltijd.
- Bron: EFSA Journal 2011; 9(6):2207 -EFSA link
2. Cholesterolverlaging
- “Haver-β-glucanen verlagen het cholesterolgehalte in het bloed. Cholesterolverlaging kan het risico op (coronaire) hartziekten verminderen.”
- Voorwaarde: ≥ 3 g haver-β-glucanen per dag.
- Bron: EFSA Journal 2010; 8(12):1885 -EFSA link
3. Toename van fecale bulk (vezelwerking)
- “Vezels uit haver dragen bij aan een toename van de fecale bulk.”
- Voorwaarde: 1 g havervezel per portie.
- Bron: EFSA Journal 2011; 9(6):2249 -EFSA link
ScanOats, een industrieel onderzoekscentrum in Zweden, diende in januari een nieuwe claim in bij EFSA, met als voorstel dat 1,9 gram haver-β-glucanen per 30 gram beschikbare koolhydraten de minimale effectieve dosis is om de postprandiale bloedglucosestijging te verlagen. Indien deze claim wordt goedgekeurd, biedt dit kansen voor de voedselindustrie om haalbare producten te ontwikkelen.
Andere gezondheidsvoordelen die momenteel worden onderzocht, maar nog geen officiële claims hebben, zijn onder andere de aanwezigheid van avenanthramiden, die mogelijk cardiovasculaire voordelen, spierherstel en anti-inflammatoire effecten bieden (Tang et al., 2022). Daarnaast kunnen bioactieve peptiden uit haverproteïnen mogelijk cholesterolverlagende effecten hebben (Litson et al., 2025). Ook het glutenvrije karakter van haver is interessant voor mensen met coeliakie, mits haver strikt wordt gescheiden van tarwe, rogge en gerst (EU 828/2014).
Processing for health: van grondstof tot voedingsproduct
Haver wordt tegenwoordig op diverse manieren verwerkt tot interessante voedingsproducten. Voor de grondstof worden verschillende eerste voorbehandelingsstappen uitgevoerd, zoals verhitting, pellen, snijden, pletten, malen, droge fractionatie en verpakking. Vervolgens worden de haveringrediënten verder verwerkt tot voedingsproducten via diverse processtappen, zoals nat vermalen, mengen, enzymatische behandelingen, aanvullende verhitting, homogenisatie, formulering en verpakking.
Het concept processing for health verwijst naar het bewust toepassen van specifieke verwerkingsstappen om de biobeschikbaarheid van nutriënten te verhogen en de nutritionele waarde voor de consument te optimaliseren. Bij plantaardige producten zoals haver kan fermentatie een waardevolle strategie zijn om deze eigenschappen te verbeteren. Plantaardige voeding brengt namelijk enkele uitdagingen met zich mee zoals de lage oplosbaarheid en beperkte verteerbaarheid van plantaardige eiwitten, ongewenste aroma’s, structuur en textuur, lage biobeschikbaarheid van mineralen, beperkte gehaltes aan vitamine B12 en de aanwezigheid van antinutritionele factoren. Tot op heden is kilning van haver noodzakelijk voor stabiliteit, maar deze stap beïnvloedt veel eigenschappen van de haverbestanddelen. De vraag rijst daarom of het mogelijk is om in bepaalde toepassingen zonder kilning te werken en te vertrouwen op alternatieve processtappen, zoals gecontroleerde fermentatie of post-heat treatments.
Ondanks het potentieel zijn gefermenteerde haverproducten vandaag de dag in België nog zeer schaars.
In het HealthFerm-project wordt onderzocht hoe fermentatie kan worden ingezet als verwerkingsstap om technologische en nutritionele uitdagingen bij plantaardige voedingsmiddelen aan te pakken.
Polaire haverlipiden: verschillende toepassingen in de voedingsindustrie
Haver bevat vijf tot zes procent lipiden en kan economisch in drie fracties worden gescheiden: neutrale lipiden voor cosmetica, haversiroop voor glutenvrije baktoepassingen en polaire lipiden zoals galactolipiden. Ongeveer tachtig procent van de lipiden is polair. Deze polaire lipiden kunnen worden gebruikt als hoogwaardige natuurlijke emulgatoren in voedingsproducten zoals chocolade, en in cosmetica en skincare. Hossain et al. (2021) tonen aan dat deze polaire lipiden gunstige effecten hebben op glucoseregulatie en verzadiging, met potentieel voor de preventie van metabole aandoeningen.
Havereiwitten als preventieve voeding
Sarcopenie komt veel voor bij ouderen, waardoor preventie via voeding essentieel is. Voor deze doelgroep wordt een eiwitinname van 1,2 tot 1,5 gram per kilogram lichaamsgewicht per dag aanbevolen, aangevuld met twintig microgram vitamine D. Haver kan een waardevolle eiwitbron vormen, omdat de eiwitten voornamelijk uit globulines bestaan, terwijl bij andere granen vooral prolamines voorkomen. De PDCAAS-waarde van havereiwitten, een maat voor de verteerbaarheid en aminozuurkwaliteit van eiwitten, is hoger dan bij andere granen. Dit maakt havereiwitten interessant voor verwerking in dranken, yoghurtproducten of andere toepassingen. Een belangrijke uitdaging hierbij is het beheersen van het aggregatiegedrag van eiwitten om de gewenste technofunctionele eigenschappen te realiseren. Tijdens het congres werd benadrukt dat toekomstig onderzoek zich moet richten op in vitro verteringsmodellen (INFOGEST), synergetische effecten met andere plantaardige eiwitten, biobeschikbaarheidsstudies en interventiestudies bij ouderen.
Link tussen voeding, zorg en preventie
NuHCaS is een open innovatieplatform dat de brug slaat tussen voeding, gezondheid en zorg. Door samenwerking tussen verschillende sectoren wordt kennis opgebouwd over hoe voeding preventief kan bijdragen aan de gezondheidszorg.
Take‑aways van het congres: haver heeft een veelbelovende toekomst!
Haver past uitstekend binnen het concept van een planetary health diet, een voedingspatroon dat zowel de gezondheid van de mens als van de planeet bevordert. Deze graansoort combineert duurzaamheid met nutritionele meerwaarde en biedt tal van gezondheidsbevorderende eigenschappen. Hoewel haver vandaag al erkend wordt als een waardevolle gezondheidsondersteuner, is aanvullend onderzoek nodig om het volledige potentieel te benutten. Lange-termijn interventiestudies, uitgevoerd in realistische voedingscontexten, zijn essentieel om de effecten van haver op metabolische gezondheid en ziektepreventie verder te onderbouwen. Ook de rol van haver als optimale plantaardige eiwitbron, de impact op de spijsvertering, het microbioom, en de geschiktheid binnen glutenvrije diëten verdienen verdere wetenschappelijke aandacht.
Het stimuleren van een hogere haverconsumptie in de brede bevolking zou dus niet alleen bijdragen aan een gezondere levensstijl, maar ook aan een duurzamer voedselsysteem. De conferentie werd enthousiast afgesloten met de vermelding dat het streefdoel is gesteld op 30 kg haverconsumptie per persoon per jaar.
Wie meer wil leren over haver: het 6th International Oats Conference vindt plaats in november 2026 in Chili.
Bronnen
EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies. (2010). Scientific Opinion on the substantiation of a health claim related to oat beta-glucan and blood cholesterol. EFSA Journal, 8(12), 1885. https://doi.org/10.2903/j.efsa.2010.1885
EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies. (2011a). Scientific Opinion on the substantiation of a health claim related to oat beta-glucans and reduction of post-prandial glycaemic response. EFSA Journal, 9(6), 2207. https://doi.org/10.2903/j.efsa.2011.2207
EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies. (2011b). Scientific Opinion on the substantiation of a health claim related to oat fibre and increase in faecal bulk. EFSA Journal, 9(6), 2249. https://doi.org/10.2903/j.efsa.2011.2249
EAT-Lancet Commission. (2025). Food in the Anthropocene: The EAT-Lancet Commission on healthy diets from sustainable food systems.
FAO & WHO. (2018). Oats production and utilization statistics. Rome: Food and Agriculture Organization / World Health Organization.
Hossain, M., et al. (2021). Polar lipids from oats: Effects on glucose regulation and satiety with potential to prevent metabolic diseases. Nutrients, 13(7), 2345. https://doi.org/10.3390/nu13072345
Litson, K., et al. (2025). Bioactive peptides from oat proteins: Potential hypocholesterolemic effects. Journal of Functional Foods, 100, 105456. https://doi.org/10.1016/j.jff.2025.105456
Reynolds, A., Mann, J., Cummings, J., Winter, N., Mete, E., & Te Morenga, L. (2019). Carbohydrate quality and human health: A series of systematic reviews and meta-analyses. The Lancet, 393(10170), 434–445. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(18)31809-9
Tang, Y. Z., et al. (2022). Avenanthramides in oats: Cardiovascular, anti-inflammatory, and muscle recovery effects. Nutrients, 14(12), 2578. https://doi.org/10.3390/nu14122578
EU Regulation No 828/2014. (2014). On the requirements for gluten-free products. Official Journal of the European Union.
